Бул макала AI жардамында которулган.
Change.org сайтындагы петиция UIM F1H2O Дүйнө Чемпионатынын Кыргызстан Гран-присин жокко чыгарууну талап кылып, 2 300дөн ашык колтамга топтоду. Активисттер Ысык-Көлдө болжолдонгон жарышты мыйзамсыз жана экоцид деп атоодо.
Петицияны Францияда жашаган кыргыз эколог Самат Кушбек жаратты. Ал 31-июлдан 2-августка чейин 1 607 метр бийиктикте жайгашкан ЮНЕСКО Биосфералык Резерваты жана Рамсар конвенциясынын суу-батпак жерлери болгон Ысык-Көлдө өтө турган этапка каршы. Бул жарыш Борбордук Азиядагы биринчи F1H2O этабы болот.
Айыптоолор
Кушбектин эсебине ылайык, 400 ат күчүнө ээ эки тактылуу кыймылдаткычтары бар 23 катердин үч күндүк жарышы 29дан 43 тоннага чейин көмүртек кычкылын чыгарат, бул Чолпон-Атадагы 10 000 автомобилдин айлык чыгарындысына барабар дейт. Белгилей кетчү нерсе, 2026-жылкы сезонда 18 айдоочу гана тастыкталган, 23 эмес — Кушбек тарыхый жогорку санды колдонгон окшойт.
Ал ошондой эле көлгө 1,37 тонна уулуу углеводород жана мунай өнүмдөрү кирет деп ырастайт, ал эми 207 литр мунайдын төгүлүшү 207 миллион литр суудан ластануусуна алып келиши мүмкүн. Анын айтымында, 180 децибел деңгээлиндеги суу астындагы ызы-чуу жок болуп кетүү коркунучундагы Ысык-Көл чабак балыгын кошкондо 25 эндемикалык түргө коркунуч туудурат.
Кушбек бул иш-чараны Кыргыз Республикасынын 115-Мыйзамынын 9-статьясын бузат деп ырастайт, анда көлдүн ядролук аймагында каалаган ластоочу иш-аракеттерге катуу тыюу салынат дейт.
Петицияда Кушбек мындай деп жазат:
“Ысык-Көл — Кыргызстандын жүрөгү жана 2001-жылдан бери ЮНЕСКО Биосфералык Резерваты. Анын сулары КР 115-Мыйзамынын 9-статьясы ар кандай ластоочу иш-аракеттерге катуу тыюу салган ядролук аймак болуп саналат. Бул мыйзамсыз жана экоцид болуп эсептелет.”
Бийликтин позициясы
Мамлекеттик туризмди өнүктүрүү агенттигинин директору Эдуард Кубатов сынды четке кагып, 24.kg басылмасына заманбап F1H2O технологиялары көлдү ластоо коркунучун жокко чыгарат деп айтты.
Кубатов 24.kg басылмасына мындай деди:
“Ысык-Көлгө мунай өнүмдөрүнүн бир тамчысы да кирбейт.”
Кубатов сынчыларды масёлеге “непрофессиональдуу” мамиле кылып жатат деп атады жана чемпионат 1981-жылдан бери Дубай жана Жидда сыяктуу жерлерде эч кандай экологиялык кырдаалсыз өтүп келет деп белгиледи. Анын айтымында, иш-чара 300гө жакын жогорку деңгээлдеги коноктору жана 30дан ашык өлкөдөн 10 000дан ашык жанкөйөрлөрдү тартат. Кыргызстандын Министрлер Кабинетинин Төрагасы Адылбек Касымалиев 11-майда иш-чарага даярдык боюнча өкмөттүк жыйын өткөрдү.
Петициянын талаптары
“Ысык-Көлдөгү F1H2O жарышын токтотуңуздар! ЮНЕСКО Биосфералык Резерватын 75 тонна уулуу ластануудан сактаңыздар!” деп аталган петиция үч талап коюуда: ЮНЕСКОнун “Адам жана биосфера” программасынан — иш-чараны текшерип, Кыргызстанга эл аралык милдеттенмелерди аткарууга басым жасоону; Кыргызстан Өкмөтүнөн — иш-чараны жокко чыгарууну; UIMден — жарышты корголбогон аймакка которууну же электр форматына өтүүнү.
Кушбек атайын E1 Серияны, толук электр жарыш катерлерин колдонгон альтернатива катары атайт жана ал CO2 нөлдүк чыгарындысын жана нөлдүк ластануусун камсыз кылат дейт.
Петиция мындай сөздөр менен аяктайт:
“Биз туризмге же өнүгүүгө каршы ЭМЕСПИЗ. Биз КИРДҮҮ технологияларга жана мыйзамсыз иш-аракеттерге каршыбыз. Ысык-Көл сатылбайт. Ал биздин балдарыбызга жана бүткүл адамзатка тиешелүү.”
Петицияга Change.org сайтында кол коюуга болот. Талаш-тартыш боюнча кеңири маалымат Азаттык Радиосунун сайтында жеткиликтүү.
John Moore is the editor of Powerboat News, an independent investigative journalism platform recognised by Google News and documented on Grokipedia for comprehensive powerboat racing coverage.
His involvement in powerboat racing began in 1981 when he competed in his first offshore powerboat race. After a career as a Financial Futures broker in the City of London, specialising in UK interest rate markets, he became actively involved in event organisation and powerboat racing journalism.
He served as Event Director for the Cowes–Torquay–Cowes races between 2010 and 2013. In 2016, he launched Powerboat Racing World, a digital platform providing global powerboat racing news and insights. The following year, he co-founded UKOPRA, helping to rejuvenate offshore racing in the United Kingdom. He sold Powerboat Racing World in late 2021 and remained actively involved with UKOPRA until 2025.
In September 2025, he established Powerboat News, returning to independent journalism with a focus on neutral and comprehensive coverage of the sport.
